GOBDÖ-2-TV
(Gilliam Otistik Bozukluk Derecelendirme Ölçeği-2-Türkçe Versiyonu)
GOBDÖ-2-TV otistik bozukluğu karakterize eden davranışlar sergileyen 3-23 yaşlar arasındaki bireylerin değerlendirilmesini amaçlayan bir değerlendirme ölçeğidir. James Gilliam tarafından ilk olarak 1995 yılında ABD’de geliştirilmiş ve 2005’de revize edilmiştir. Görüşe dayalı dörtlü bir derecelendirme ile puanlanan likert-tipi bir ölçektir. Stereotip Davranışlar, İletişim ve Sosyal Etkileşim ile ilgili spesifik, gözlemlenebilir ve ölçülebilir davranışları içeren maddelerin yer aldığı üç alt ölçekten oluşmaktadır. GOBDÖ-2-TV’de yer alan maddeler (davranışlar) objektif, sıklık temelli derecelendirme ile değerlendirilmektedir. GOBDÖ-2-TV’de standart puanlar ve yüzdelikler elde edilmektedir. GOBDÖ-2-TV aşağıdaki amaçlar için güvenli bir şekilde kullanılabilir :
- Otistik bozukluk gösteren bireyleri tarama/tanılama
- Ağır düzeyde davranış problemlerini değerlendirme
- Davranışsal ilerlemeyi belirleme/değerlendirme
- Bireyselleştirilmiş Eğitim Planı (BEP) için amaçları belirleme
- Bilimsel amaçlar için veri toplama
ETEÇOM
ETEÇOM, Etkileşim Temelli Erken Çocuklukta Müdahale Programının kısaltılmış adıdır ve ilişki temelli yaklaşıma dayalı bir erken çocuklukta müdahale programıdır. İlişki temelli uygulamalar birincil bakıcının (ebeveyn ya da uzman/eğitimci) çocuğu ile etkileşiminin niteliğini geliştirmeye ve dolayısı ile çocuğun gelişimini (bilişsel, sosyal-duygusal ve iletişim) desteklemeyi hedefler. ETEÇOM, ABD’de Prof.Gerald Mahoney ve Prof.James MacDonald tarafından 2006 yılında program/müfredaat haline getirilmiştir. Programın Türkiye’deki telif hakları ve eğitim verme yetkisi Prof.Dr.İbrahim h.Diken’e verilmiştir. ETEÇOM’un etkililiği farklı yetersizliği olan ya da gelişimi risk altında olan 0-6 yaş arasındaki çocuklar ve ebeveynleri ile ABD; Kore ve Türkiye’de sınanmış ve sınanmaya devam etmektedir. Bu çalışmalar temelinde günümüze kadar yapılan ETEÇOM çalışmaları Down Sendromu, Otistik bozukluk (otizm), Serebral Palsi, Zihinsel Yetersizlik, Gecikmiş Dil ve Konuşma, Nedeni Belli Olmayan Gelişimsel Gerilik, Prematüre/Düşük doğum ağırlığı gibi farklı durumları olan çocuklar ve ebeveynleri üzerinde etkili olduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca, ABD’de Ulusal Otizm Merkezi’nin 2009 yılında yayımlanan raporuna göre ilişki temelli uygulamalar (ETEÇOM gibi) umut vadeden uygulamalar arasında yer almaktadır. ETEÇOM, sistematik, takibive uygulaması kolay bir programdır. Uygulamacı sertifikasını alan uzman/eğitimci programı ister kendisi çocuk ile uygulayabilir ister ise çocuğun birincil bakıcısı ile uygulayabilir. ETEÇOM uzman/eğitimci ya da ebeveynin etkileşimsel davranışlarınıı geliştirerek, çocuğun bilişsel, iletişim ve sosyal duygusal gelişim alanlarına 16 temel davranışı kazanmasını ya da geliştirmesini hedefler. ETEÇOM’da 16 temel davranışı kazandırmaya yönelik 66 öğretimsel strateji ebeveyne/uzmana/eğitimciye öğretilir. 66 strateji ile ilişkili bilgi notları da bu temel davranış ve stratejilerin mantığını açıklar. ETEÇOM haftada 1-2, 1-1,30 saatlik oturumlar şeklinde düzenlenir. Her oturumda 1-2 strateji çalışılır. Yaklaşık 6 ay içerisinde programdaki stratejiler tamamlanır ve programda bbelirtildiği gibi uygulandığında çocuğun gelişiminde anlamlı gelişmeler gözlenebilir.
TEDİL ( Türkçe Erken Dil Gelişimi Testi)
TEDİL, Test of Early Language Development (TELD-3) dil gelişim testinin Türkçe’ye uyarlamasıdır. Test, bireysel olarak yönetilen, norm referanslı ve 2yaş 0 ay ve 7 yaş 11 ay arasındaki çocukların alıcı ve ifade edici sözel dil becerilerini ölçmeyi amaçlayan bir testtir. (Hresko ve ark. , 1999) Test sonucu erken dönemde dil bozukluğu olan çocukları tanılayabilme, dil gelişimlerinin zayıf ve güçlü yanlarını gösterme, gelişim sürecine dair bilgi verme ve araştırma yapma gibi amaçlarla kullanılabilmektedir. 2005 yılında Türkçeye uyarlanmaya başlanmıştır ve son hali 2009 yılında verilmiştir. TEDİL’in beş amacı bulunmaktadır:
- Erken dil becerilerinin gelişimi bakımından yaşıtlarından önemli ölçüde geride kalmış çocukları belirlemek ve bu sayede erken bir müdahale almasını sağlamak.
- Bireysel olarak sözel bakımdan kuvvetli ve zayıf olan yanları belirlemek.
- Çocuğun olası alacağı bir dil terapisinde programı ve süreci belirlemek.
- Erken çocukluk döneminde dil becerilerini araştırma için bir ölçek olarak hizmet etmek.
TODİL (Türkçe Okul Çağı Dil Gelişimi Testi)
TODİL, Test of Language Development-Primary : Fourth Edition’ın Türkçeye uyarlamasıdır. 4 yaş 0 ay ile 8 yaş 11 ay yaş grubunu kapsayan, gelişimsel, norm referanslı, standardize ve bireysel olarak yönetilen bir ölçme aracıdır. Bu test temel olarak, çocuklarda dil gelişimini farklı boyutlarıyla ölçerek dil gelişimi açısından güçlü ve zayıf yönlerini belirlemeyi ve gelişimsel dil bozukluğu olan çocukları ayırt etmeyi amaçlamaktadır. Test, çocuklarda alıcı ve ifade edici dil becerilerini temel dil bilgisi bileşenleri içerisinde birlikte ölçmektedir. TODİL, Resim-Sözcük Dağarcığı, İlişkili Sözcük Dağarcığı, İfade Edici Sözcük Dağarcığı, Dilbilgisel Anlama, Cümle Tekrarı, Biçimbilgisel Tamamlama, Sözcük Ayırt Etme, Sesbirimsel Analiz ve Sözcük Sesletimi olmak üzere 9 alt testten oluşmaktadır. Ayrıca belirli testlerin toplam ham puanlarının toplanması ile Dinleme, Konuşma, Organize Etme, Anlam Bilgisi, Dilbilgisi Kompozit Puanı ve bunların tümünün toplamından oluşan Sözel Dil Bileşik Puanı sağlanmaktadır.
